گردو غبار پنبه

 

 

 

مهمترين فرمي كه جامدات داراي اثرات فيزيولوژيكي عمده مي باشند گردو غبار آنها است زيرا در موقعي كه گردو غبار در هوا منتشر شود و از راه استنشاق به بدن وارد گردد اثرات خود را با توجه به نوع و اندازه و طول مدت استنشاق به خوبي ظاهر خواهد ساخت.

از عمده ترين عواملي كه محيطهاي كار كليه صنايع ريسندگي و بافندگي سلامت كارگران را تهديد مي كند گردو غبار پنبه مي باشد كه دردراز مدت با تأثير روي كارگران باعث عوارض مختلف از جمله سرفه هاي همراه با خلط ،تنگي نفس ، برونشيت حاد،بيسينوزيس ،كاهش ظرفيتهاي ريوي و بروز ناراحتيهاي تنفسي از كار افتادگي ناشي از بيماريهاي ريوي ومرگ ميشود كه نتايج تحقيقات متعدد بعمل آمده در اقصي نقاط دنيا به بروز اين عوارض بطور گسترده تأكيد دارند.

 

حدود مجاز مواجهه با گردو غبار پنبه

 

موسسه هايACGIH¹OSHA,² NIOSH,³ وكميته فني بهداشت حرفه اي كشور حدود مجازمواجهه با گرد وغبار پنبه را مقادير زير تعيين كرده اند.

 

 

مؤسسه	متوسط غلظت گردوغبارپنبه  (mg/m3)	قسمت
OSHA (1998)	2/0 5/0 7/0                            1	ريسندگي برداشت پنبه آهارزني وبافندگي بازيابي ضايعات
NIOSH (1998)	2 /0	كليه قسمتها
ACGIH (1998)	2 /0	كليه قسمتها
كميته فني بهداشت حرفه اي كشور(1381)	۱	كليه قسمتها

 

سم شناسي پنبه

 

بر طبق استاندارد OSHA منظور از گردوغبار پنبه عبارت است از گردوغبار ناشي از فرايند الياف پنبه در اتمسفر محيط كار كه تركيبي از كليه مواد همراه پنبه (ريشه،غوزه، برگ ومواد معدني كه ممكن است در برگها و قسمتهاي مختلف پنبه در حين دوره رشد و برداشت گياه پنبه جمع شده باشد) مي باشد.  بنابراين تعريف هر گردو غباري را كه از فرايند پنبه در تمام مراحل كار با آن توليد مي شود را شامل مي شود.

مشخصات فيزيكي وشيميايي پنبه

·       فرمول شيميايي(C₆H₁₀₀₅)_n

·       وزن مخصوص پنبه حدود3/1

·       نامحلول در آب

·       در تماس با اكسيد كننده هاي قوي ممكن است باعث آتش سوزي و انفجار شود.

·       حداقل دماي اشتعال پنبه47درجه سلسيوس.

·       حداقل غلظت انفجارg/l5/0يا50mg/l.

·       ماده خاموش كننده پنبه آب است.

·       براساس تقسيم بنديNFPA پنبه جامد قابل احتراق است.

·       نام مترادف ندارد.

بيمار يزايي گردوغبار پنبه

تماس كوتاه مدت با گردو غبار پنبه باعث برونشيت ،بيسينوزيس ،تب  دو شنبه مي گردد. تماس طولاني مدت با گرد و غبار پنبه باعث مسدود شدن راههاي ريه مي گردد. كه در نتيجه آن ظرفيتهاي ريوي كاهش مي يابد ومنجر به ناتواني و مرگ زودرس مي شود بطور كلي بيماريهاي ناشي از گردو غبار پنبه عبارتند از:

بيسينوزيس⁴ ، سرفه بافندگان⁵ ،تب كارخانه⁶ ،بيماريهاي حاددستگاه تنفسي⁷  ، تب لحاف دوزان⁸ ، كنژكتويت و بلفاريت.

1-                         بيسينوزيس

وازه بيسينوز از يك كلمه يونانيBysoss به معني كتان نرم و لطيف مشتق مي شودكه مترادف آن در انگليسيFlax مي باشد.

در صنايع نساجي تماس با آلاينده ها در تمام مراحل توليدرخ داده ولي بيشترين ميزان تماس در قسمت هايي است كه پنبه را تا مرحله نخ ريسي آماده مي كند. مثل پاك كردن ، بادزدن، مخلوط كردن و پنبه زني ، به نظر مي رسد مواردي كه از اتاق نخ ريسي گزارش  مي شود بعلت آلودگي در اتاق پنبه زني باشد.

بيسينوز بيماري است كه كارگران شاغل در صنايع نساجي را درگير مي كند مشخصه آن شكايات  تنفسي خاص مرتبط با كار است كه غالباً موسوم به علائم دوشنبه يا علائم اولين روز هفته كاري بعد از تعطيلي آخر هفته و در فرهنگ ما « علائم شنبه» مي باشد.

كارگر بعد از چند سال  كار در صنايع نساجي از فشردگي سينه در بعد از ظهر اولين روز هفته كاري (شنبه يا دوشنبه) شكايت دارد. اين احساس در غروب آن روز فروكش كرده و كارگر مبتلا در ساير روزهاي هفته مشكلي ندارد وتنها علائم را در اولين روز كاري هفته هاي بعد تجربه مي كند .اين شكايت ممكن است سالها بدون تغيير وجود داشته و يا در ساير روزهاي هفته پيشرفت كند و در نهايت وقتي كارگر از محيط كارهم دور است ممكن است اين علائم در تعطيلات آخر هفته يا مرخصي هاي ساليانه هم وجود داشته باشد زماني كه علائم مزمن شوند بيمار از تنگي نفس در حال فعاليت نيز شاكي است. در اين مرحله ممكن است سرفه بدون خلط از تظاهرات بيماري باشد. بيسينوز همراه با كاهش عملكرد ريه در طي شيفت كار است. كاهش عملكرد ريه ممكن است در روزهاي كاري ديگر حتي در غياب علائم وجود داشته باشد. اما تغييرات فيزيولوژيك قابل ملاحظه نيستند . عملكرد ريوي پايه (يعني قبل از شروع بكار در اولين روز كاري هفته) زماني كه بيماري پيشرفت مي كند مختل مي شود.

علاوه بر احساس فشردگي سينه ساير علائم شامل سرفه، برونشيت و در مراحل پيشرفته تنگي نفس كوششي است. بررسيهاي مختلف مشخص كرده است كه كشيدن سيگار وتماس با گردو غبار پنبه روي يكديگر اثر تشديد كننده دارند و بيشترين اختلال عملكرد ريه معمولاً در كارگراني ديده مي شود كه سيگار هم مي كشند.

2-   سرفه بافندگي

معمولاً يك حالت آسماتيك است كه باتب همراه است اين بيماري هم در كارگران جديد و هم در كارگران سابقه دار رخ مي دهد علائم بيماري نظير سرفه ، تب و تنگي نفس بر خلاف mill    fever (تب كارخانه) ممكن است چندين ماه بطول بيانجاميد.

3- تب كارخانه( اسامي ديگرHemp fever,Cotton fever )   

 تظاهرات اين بيماري بصورت تب ،سرفه، لرزو رينيت است كه در اولين تماس كارگران  در كارخانه  يا وقتي كه بعد از غيبت طولاني در سركار حاضر مي شوند اتفاق  مي افتد  ظاهرا ً احساس  فشردگي  قفسه  در ارتباط  با تظاهرات اين سندرم     نمي باشد  ميزان وقوع بيماري از 5 درصد كارگران تا درصد زيادي از افراد شاغل متغير است علايم  بعد  از چند  روز علي رغم تماس  مداوم در محيط كار كاهش مي يابند.

4-  بيماري حاد دستگاه تنفس

علائم بيماري عبارتند از دردهاي عمومي وحالت ضعف ، سردرد، بي اشتهايي، تهوع وتب بالا كه پس از ساعاتي تماس با گردوغبار پنبه بتدريج علائم مذكور در كارگر بروز مي نمايد.

5-  تب لحاف دوزان

در توصيف اوليه اين سندرم يك اپيدمي كوچك حاد تب و علائمي چون احساس ناراحتي رترواسترنال در افراد در مواجهه با غبار پنبه گزارش شده بطور كلي عقيده بر اين است كه وضعيت باليني سندرمهاي تب دار با بيسينوز تفاوت مي كند.

6-   كنژكتويت و بلفاريت

تعداد زيادي از آلرژنها ممكن است سبب ايجاد اين بيماري شوند كه در ميان آنها  مي توان به مواد شيميايي صنعتي وداروها گياهان و بسياري از گردوغبار هاي گياهي وجانوري اشاره كرد نماي باليني آنها كنژكتويت خفيف تا شديد غير عفوني همراه با ادم پلكها و نسوج اطراف مي باشد

 

وبلاگ: علیرضا جلالی